Pisownia „nie” z częściami mowy zmieniła się od 1 stycznia 2026 r. Najważniejsze reguły nakazują łączny zapis „nie” z imiesłowami odmiennymi oraz z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi we wszystkich 3 stopniach: równym, wyższym i najwyższym. Dotyczy to także form takich jak „niemilszy”, „nienajlepiej” i „nienajstaranniej”.
Co zmieniło się od 1 stycznia 2026 roku?
Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje dokument Rady Języka Polskiego „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”. Jest on jedynym ważnym źródłem zasad ortograficznych i interpunkcyjnych. Wcześniejsze, niezgodne z nim uchwały RJP z lat 1997–2008 utraciły moc.
W zakresie pisowni „nie” najważniejsze są 2 zmiany. Pierwsza wprowadza bezwyjątkowy zapis łączny z imiesłowami odmiennymi. Druga obejmuje przymiotniki i przysłówki odprzymiotnikowe: „nie” zapisujemy z nimi razem bez względu na stopień równy, wyższy albo najwyższy.
W praktyce oznacza to, że pytanie „nie razem czy osobno” trzeba rozstrzygać według aktualnej normy, a nie wyłącznie według dawnych przyzwyczajeń. Szczególne znaczenie ma rezygnacja z wyjątku pozwalającego na tak zwaną świadomą pisownię rozdzielną przy imiesłowach odmiennych.
| Część mowy | Zapis łączny lub rozdzielny | Liczba przykładów | Wyjątki i źródło reguły |
|---|---|---|---|
| Imiesłowy odmienne | Łącznie: „nie” + imiesłów odmienny | 1 reguła; zapis łączny niezależnie od 2 możliwych interpretacji imiesłowu. | Brak wyjątku o „świadomej pisowni rozdzielnej”; RJP, zmiana nr 4, obowiązuje od 1 stycznia 2026 r. |
| Przymiotniki w stopniu równym | Łącznie, np. „nieadekwatny”, „nieautorski”, „niebanalny”, „nieczęsty”, „nieżyciowy” | 5 przykładów | Reguła RJP obejmuje przymiotniki bez względu na kategorię stopnia; zmiana nr 11. |
| Przymiotniki w stopniu wyższym i najwyższym | Łącznie, np. „niemilszy”, „nienajmilszy” | 2 przykłady | Nowa reguła obejmuje także stopień wyższy i najwyższy; zmiana nr 11. |
| Przysłówki odprzymiotnikowe | Łącznie, np. „nieadekwatnie”, „niebanalnie”, „nieczęsto”, „nieżyciowo” | 4 przykłady | Reguła RJP obejmuje przysłówki odprzymiotnikowe bez względu na stopień; zmiana nr 11. |
| Przysłówki odprzymiotnikowe w stopniu wyższym i najwyższym | Łącznie, np. „nielepiej”, „nieprędzej”, „nienajlepiej”, „nienajstaranniej” | 4 przykłady | Nowa reguła obejmuje także stopień wyższy i najwyższy; zmiana nr 11. |
Przykłady i zakres zmian podano według komunikatu Rady Języka Polskiego z 10 maja 2024 r.; zmiany obowiązują od 1 stycznia 2026 r. Tabela obejmuje reguły dotyczące „nie” jednoznacznie wskazane w tym komunikacie.
„Nie” z imiesłowami odmiennymi
Z imiesłowami odmiennymi „nie” zapisujemy łącznie. Jedna reguła obejmuje 2 możliwe sposoby interpretowania imiesłowu: czasownikowy i przymiotnikowy. Nie ma więc znaczenia, czy dana forma opisuje czynność, czy cechę osoby albo rzeczy.
Od 2026 r. nie stosuje się już wyjątku, który pozwalał na tak zwaną świadomą pisownię rozdzielną. Wcześniej wybór zapisu mógł zależeć od tego, czy autor chciał podkreślić czasownikowy charakter imiesłowu. Obecna norma usuwa tę możliwość i nakazuje zapis łączny.
To właśnie tutaj zmiana jest najbardziej jednoznaczna: przy imiesłowach odmiennych nie trzeba już rozstrzygać interpretacyjnych niuansów. Niezależnie od znaczenia wybranego w zdaniu „nie” tworzy z imiesłowem jeden zapis. Reguła ta jest oznaczona w wykazie RJP jako zmiana nr 4 i obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.
„Nie” z przymiotnikami
W przypadku przymiotników zapis łączny obejmuje 3 stopnie: równy, wyższy i najwyższy. W stopniu równym przykłady podane przez RJP to „nieadekwatny”, „nieautorski”, „niebanalny”, „nieczęsty” i „nieżyciowy”. W każdej z tych form „nie” występuje razem z przymiotnikiem.
Nowa reguła obejmuje także stopniowanie. Poprawne są formy „niemilszy” oraz „nienajmilszy”. Oznacza to, że stopień wyższy i najwyższy nie powodują powrotu do zapisu rozdzielnego. Sama obecność cząstki „naj-” również nie zmienia zasady: „nie” pozostaje zapisane łącznie.
Zmiana dotycząca przymiotników jest częścią zmiany nr 11. RJP sformułowała ją tak, aby reguła obejmowała przymiotniki bez względu na kategorię stopnia. Dlatego przy wyborze między „nie razem czy osobno” trzeba uwzględnić nie tylko podstawową formę przymiotnika, lecz także jego stopień wyższy i najwyższy.
„Nie” z przysłówkami odprzymiotnikowymi
Przysłówki odprzymiotnikowe również zapisujemy z „nie” łącznie. Reguła obejmuje 3 stopnie, a więc nie ogranicza się do formy podstawowej. Wśród przykładów w stopniu równym znajdują się „nieadekwatnie”, „niebanalnie”, „nieczęsto” i „nieżyciowo”.
Łączny zapis pozostaje właściwy także w stopniu wyższym i najwyższym. RJP podaje formy „nielepiej”, „nieprędzej”, „nienajlepiej” oraz „nienajstaranniej”. Widać tu wyraźnie, że zarówno stopniowanie, jak i obecność „naj-” nie uzasadniają rozdzielenia „nie”.
Przysłówki odprzymiotnikowe zostały objęte zmianą nr 11 razem z przymiotnikami. Zasada nie dotyczy więc dowolnych przysłówków, lecz tej konkretnej grupy, czyli form utworzonych od przymiotników. To ważne rozróżnienie, ponieważ pełna pisownia „nie” z wszystkimi częściami mowy wymaga korzystania z aktualnych „Zasad pisowni i interpunkcji polskiej”.
Okres przejściowy w szkołach i na egzaminach
Nowa norma ortograficzna obowiązuje od 1 stycznia 2026 r., ale ocenianie prac egzaminacyjnych ma okres przejściowy. W latach 2026–2030 Centralna Komisja Egzaminacyjna akceptuje zarówno zapis zgodny z dotychczasowymi zasadami, jak i zapis zgodny z nową normą.
Od 2031 r. nowe zasady mają być jedynymi obowiązującymi przy ocenianiu egzaminów. Warto zatem odróżnić aktualną normę ortograficzną od okresu przejściowego stosowanego przy ocenianiu egzaminów: od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje nowa norma, ale CKE dopuszcza oba zapisy w latach 2026–2030.
Kompetencje Rady Języka Polskiego do ustalania zasad ortografii i interpunkcji potwierdza art. 13 ust. 1 Ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim. CKE określiła natomiast zasady oceniania na lata 2026–2030 oraz od 2031 r. w informacji dyrektora z 20 sierpnia 2025 r.
Więcej w tekście: wielka i mała litera zasady.
Powiązany temat: przecinek przed który.
Najczęstsze pytania
Kiedy „nie” piszemy razem?
Według zasad obowiązujących od 1 stycznia 2026 r. łącznie zapisujemy „nie” z imiesłowami odmiennymi oraz z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi, także w stopniu wyższym i najwyższym.
Jak pisać „nie” z imiesłowami?
Z imiesłowami odmiennymi zapisujemy „nie” łącznie, niezależnie od tego, czy imiesłów ma znaczenie bardziej czasownikowe, czy przymiotnikowe. Nie obowiązuje już wyjątek pozwalający na świadomą pisownię rozdzielną.
Czy istnieją wyjątki od zasad?
W zakresie imiesłowów odmiennych RJP usunęła wskazany wyjątek. Nowe reguły dotyczą konkretnie zmian uchwalonych przez RJP, natomiast pełna zasada pisowni „nie” wymaga uwzględnienia także innych części mowy według aktualnych „Zasad pisowni i interpunkcji polskiej”.
Źródła
- Komunikat Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN z dnia 10 maja 2024 r. — Rada Języka Polskiego przy Prezydium PAN, 2024, komunikat wraz z wykazem zmian zasad pisowni
- Zasady pisowni i interpunkcji polskiej — Rada Języka Polskiego PAN, 2024, dokument obowiązujący od 1 stycznia 2026 r.
- Informacja dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 20 sierpnia 2025 r. — Centralna Komisja Egzaminacyjna, 2025, zasady oceniania ortografii w latach 2026–2030 i od 2031 r.
