Poprawna forma to „wziąć”. Zapis „wziąść” jest dziś uznawany za niepoprawny w polszczyźnie ogólnej, choć forma ta pojawia się w uzusie. Wielki słownik języka polskiego PAN w haśle z 2020 roku podaje bezokolicznik „wziąć”, dlatego „wziąć” jest formą zalecaną.
Wziąć czy wziąść — poprawna forma
Jeśli zastanawiasz się, wziąć czy wziąść, odpowiedź normatywna jest jednoznaczna: poprawnie piszemy i mówimy „wziąć”. Forma „wziąść” nie należy do polszczyzny ogólnej, mimo że można ją spotkać w wypowiedziach różnych użytkowników języka.
W analizie Narodowego Korpusu Języka Polskiego opisanej w publikacji Wybrane aspekty badań nad normą językową z 2018 roku forma „wziąć” stanowiła 96,4% rozpatrywanych użyć, a „wziąść” — 3,6%. Te dane pokazują obecność obu wariantów w tekstach, ale sama frekwencja nie rozstrzyga o ich poprawności. „Wziąść” pozostaje formą pozanormatywną, natomiast „wziąć” jest formą zalecaną.
| Forma | Status normatywny | Odmiana | Frekwencja w NKJP |
|---|---|---|---|
| wziąć | forma poprawna, zalecana (2020) | czasownik dokonany; formy osobowe m.in. wezmę, weźmiesz, weźmie, weźmiemy, weźmiecie, wezmą | 96,4% (2018) |
| wziąść | forma niepoprawna w polszczyźnie ogólnej | brak normatywnego paradygmatu | 3,6% (2018) |
Frekwencja oznacza udział obu wariantów w zasobie analizowanych użyć w Narodowym Korpusie Języka Polskiego; dane obejmują wszystkie formy przedrostkowe wskazane w opracowaniu.
Jak odmienia się czasownik „wziąć”?
Trudność wynika przede wszystkim z tego, że „wziąć” jest czasownikiem dokonanym i odmienia się nieregularnie. Nie można bezpiecznie utworzyć jego form przez prostą analogię do bezokoliczników zakończonych na „-ść”. Wielki słownik języka polskiego PAN z 2020 roku podaje między innymi następujące formy czasu przyszłego:
- ja wezmę,
- ty weźmiesz,
- on, ona, ono weźmie,
- my weźmiemy,
- wy weźmiecie,
- oni, one wezmą.
Odmiana czasownika jest nieregularna i obejmuje różne formy, m.in. „wezmę”, „weźmie” i „wzięli”. W czasie przeszłym mówimy: wziąłem, wzięłam, wziął, wzięła, wzięli, wzięły. Taka zmienność może skłaniać do szukania bardziej regularnej postaci bezokolicznika, ale nie uzasadnia używania formy „wziąść”.
Najprostszy sposób zapamiętania poprawnej postaci polega na połączeniu jej z formami osobowymi: skoro mówimy „wezmę” i „wzięli”, bezokolicznik brzmi „wziąć”.
Dlaczego mówi się „wziąść”?
Wariant „wziąść” można wyjaśnić próbą regularizacji czasownika, którego odmiana nie jest regularna. Użytkownik języka może upodobnić bezokolicznik do form typu „nieść” albo „siąść”, a także do innych czasowników zakończonych na „-ść”. Taka analogia tłumaczy, dlaczego błędna forma jest zrozumiała i powtarza się w tekstach, ale nie zmienia jej statusu normatywnego.
Warto oddzielić dwie kwestie: obecność formy w uzusie oraz jej ocenę przez normę językową. To, że „wziąść” pojawiło się w 3,6% analizowanych użyć NKJP, nie oznacza, że forma została zaakceptowana jako poprawna. W piśmie oficjalnym, szkolnym, urzędowym i zawodowym należy wybrać „wziąć”.
Dlatego na pytanie jak się mówi wziąć odpowiedź brzmi: mówi się „wziąć”, z końcówką „-ąć”, a nie „wziąść”. Ten tekst dotyczy normy językowej, a nie diagnozy wymowy; w sytuacjach wymagających oceny indywidualnej wymowy warto skonsultować się z logopedą.
Wziąć udział — poprawne połączenie
Poprawne połączenie to „wziąć udział”. Używamy go, gdy informujemy o uczestnictwie w wydarzeniu, działaniu lub przedsięwzięciu, na przykład: „Chcę wziąć udział w konkursie”. Bezokolicznik zachowuje tu właściwą postać „wziąć”, nie „wziąść”.
Po zmianie osoby albo czasu pojawiają się formy wynikające z nieregularnej odmiany:
- „Anna weźmie udział w spotkaniu”,
- „Uczestnicy wzięli udział w badaniu”,
- „Czy możesz wziąć udział w głosowaniu?”.
Wielki słownik języka polskiego PAN w haśle „ktoś wziął udział w czymś” z 2014 roku opisuje właśnie tę konstrukcję i wskazuje jej bezokolicznikową formę „wziąć”. Jeśli zdanie wymaga czasu przyszłego, poprawne będzie „weźmie udział”; jeśli mowa o przeszłości — „wziął” albo „wzięli udział”.
Zobacz też: poszedłem czy poszłem.
Najczęstsze pytania
Jak się mówi: wziąć czy wziąść?
Poprawnie: „wziąć”. Taką formę podaje Wielki słownik języka polskiego PAN w haśle z 2020 roku.
Czy forma „wziąść” jest dopuszczalna?
Nie w polszczyźnie ogólnej. Forma „wziąść” występuje w uzusie, ale jej udział w analizowanych użyciach NKJP wynosił 3,6%, a współczesna norma zaleca „wziąć”.
Jak odmienia się czasownik „wziąć”?
To czasownik nieregularny. Mówimy: wezmę, weźmiesz, weźmie, weźmiemy, weźmiecie, wezmą, a w czasie przeszłym: wziąłem, wzięłam, wziął, wzięła, wzięli, wzięły.
Źródła
- wziąć — Wielki słownik języka polskiego PAN — Instytut Języka Polskiego PAN, 2020, hasło 44419
- ktoś wziął udział w czymś — Wielki słownik języka polskiego PAN — Instytut Języka Polskiego PAN, 2014, hasło 41386
- Wybrane aspekty badań nad normą językową — Instytut Literaturoznawstwa i Językoznawstwa Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, 2018, tabela 3, s. 198
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
