Notatka syntetyzująca matura to krótka, ciągła wypowiedź licząca od 60 do 90 wyrazów. Trzeba w niej przedstawić stanowisko każdego autora, zestawić oba ujęcia tematu i sformułować ogólny wniosek. Najbezpieczniejsza procedura obejmuje 6 etapów: analizę polecenia, wybór informacji, porównanie, plan, redakcję własnymi słowami i kontrolę.
Czym jest notatka syntetyzująca na maturze?
Notatka syntetyzująca jest zadaniem, w którym nie wystarczy osobno streścić dwóch tekstów. Musisz pokazać, co na temat wskazany w poleceniu twierdzi pierwszy autor, jakie stanowisko zajmuje drugi autor oraz w czym te stanowiska są podobne, różne albo dotyczą odmiennych aspektów tego samego zagadnienia.
Za notatkę można uzyskać maksymalnie 4 punkty: 3 punkty za treść oraz 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Wymagana długość wynosi 60–90 wyrazów. Tekst powinien być rzeczowy, logiczny, spójny i napisany własnymi słowami, a nie zapisany w formie haseł czy punktów.
Wymagania te wynikają z dokumentów CKE dotyczących egzaminu maturalnego z języka polskiego. Notatka stanowi odrębną formę wypowiedzi, dlatego jej zwięzłość i porównawczy charakter są równie ważne jak poprawne rozumienie tekstów.
Krok 1. Przeczytaj polecenie i ustal zakres porównania
Zanim zaczniesz czytać teksty szczegółowo, wypisz temat zagadnienia wskazany w poleceniu. To on wyznacza zakres odpowiedzi. Następnie przygotuj dla każdego tekstu 2 pytania: jakie stanowisko zajmuje autor oraz jakie informacje z tekstu je uzasadniają?
Nie zapisuj od razu zdań do finalnej wersji. Najpierw ustal, czego dokładnie dotyczy porównanie. Jeśli polecenie odnosi się na przykład do wpływu określonego zjawiska, nie wystarczy opisać samego zjawiska ani przytoczyć przykładów. Trzeba wskazać, jak każdy autor ocenia jego znaczenie.
Pomocny może być prosty schemat roboczy: „Autor pierwszy uważa, że…”, „Autor drugi twierdzi, że…”, „Oba stanowiska łączy…”, „Różnica polega na…”. Taki zapis porządkuje lekturę i przypomina, że matura język polski 2026 jest egzaminem wymagającym realizacji konkretnego polecenia, a nie dowolnego streszczenia tekstów.
Krok 2. Zaznacz informacje kluczowe
Po przeczytaniu obu tekstów oddziel informacje potrzebne do odtworzenia stanowiska od szczegółów, które nie pomogą w syntezie. Odrzuć przykłady, dygresje, rozbudowane uzasadnienia i dane niezwiązane bezpośrednio z tematem. Zostaw te elementy, bez których stanowisko autora stałoby się niejasne.
Przy każdym tekście zapisz jedno krótkie zdanie odpowiadające na pytanie: „Co autor twierdzi na temat wskazany w poleceniu?”. Następnie dopisz słowa lub frazy określające kierunek jego wypowiedzi, na przykład ocenę, przyczynę, skutek albo warunek. Nie kopiuj całych zdań. Celem jest osiągnięcie odpowiedniego poziomu uogólnienia.
W notatce należy wykorzystać kluczowe informacje z obu tekstów, ale nie trzeba ich w pełni streszczać. Informacja jest przydatna wtedy, gdy pomaga wyjaśnić stanowisko albo późniejsze porównanie. Jeżeli po usunięciu szczegółu nadal można poprawnie odtworzyć myśl autora, szczegół nie powinien zajmować miejsca w notatce liczącej 60–90 wyrazów.
Krok 3. Porównaj stanowiska
Samo streszczenie tekstu pierwszego i drugiego nie jest jeszcze syntezą. Musisz wskazać relację między stanowiskami. Zapisz przynajmniej jedno podobieństwo, jedną różnicę albo odmienny aspekt tego samego zagadnienia, jeśli właśnie tak są zbudowane oba teksty.
Porównanie powinno wynikać z treści, a nie z ogólnego wrażenia. Sprawdź, czy autorzy podobnie oceniają dane zjawisko, czy przypisują mu inne znaczenie, czy też skupiają się na różnych jego konsekwencjach. Następnie połącz tę obserwację ze stanowiskami, zamiast dopisywać osobne, luźne zdanie.
Używaj wyrażeń, które jasno pokazują zestawienie: „obaj autorzy”, „podobnie”, „natomiast”, „odmiennie”, „w przeciwieństwie do”, „pierwszy autor…, drugi zaś…”. Takie spójniki pomagają egzaminatorowi dostrzec, że porównujesz oba teksty, a nie przedstawiasz dwa niezależne streszczenia. Przydatny może być także plan wypracowania maturalnego, ale tutaj plan musi zostać ograniczony do 60–90 wyrazów i podporządkowany syntezie.
Krok 4. Zbuduj plan 60–90 wyrazów
Najpraktyczniejszy układ obejmuje około 1 zdania wprowadzającego, 2–3 zdań przedstawiających stanowiska oraz 1 zdania porównującego lub podsumowującego. Nie jest to sztywny wzór, lecz sposób na zachowanie proporcji. W tak krótkiej formie każde zdanie powinno wykonywać określone zadanie.
Wprowadzenie może nazwać wspólny temat obu tekstów. Następnie przedstaw stanowisko pierwszego i drugiego autora, zachowując kolejność zgodną z tekstami albo wybierając układ korzystniejszy dla porównania. Na końcu pokaż podobieństwo, różnicę lub odmienny aspekt i sformułuj ogólny wniosek.
Warto celować w około 70–80 wyrazów, zamiast pisać dokładnie na granicy limitu. Taki zapas ułatwia późniejsze usunięcie powtórzeń i korektę zdań. Policz wyrazy po zakończeniu redakcji, ponieważ skrócenie jednego zdania może zmienić wynik o kilka wyrazów.
Nie traktuj notatki jak krótkiego wypracowania maturalnego z polskiego. Nie potrzebujesz rozbudowanego wstępu, argumentacji z własnego doświadczenia ani komentarza niezwiązanego z tekstami. Potrzebujesz zwartego zestawienia dwóch stanowisk i wniosku wynikającego z ich relacji.
Krok 5. Zredaguj tekst własnymi słowami
Po przygotowaniu planu napisz jeden tekst ciągły liczący od 60 do 90 wyrazów. CKE wskazuje na stosowanie parafrazy, uogólnienia i synonimów, dlatego przeformułuj zasadniczą treść zamiast przepisywać zdania autorów. Zasadniczą treść należy przeformułować własnymi słowami.
Połącz zdania spójnikami i zaimkami, aby wypowiedź tworzyła logiczną całość. Zdanie o drugim autorze powinno wynikać z tematu, a zdanie porównujące powinno odwoływać się do obu wcześniej przedstawionych stanowisk. Wniosek nie może wprowadzać nowej informacji spoza tekstów.
Nie zapisuj odpowiedzi jako listy: „Autor pierwszy —…”, „Autor drugi —…”, „Podobieństwo —…”. Taki układ utrudnia uzyskanie spójnej wypowiedzi i nie realizuje wymogu tekstu ciągłego. Wersję finalną przeczytaj bez patrzenia na teksty i sprawdź, czy osoba znająca tylko Twoją notatkę rozpozna oba stanowiska oraz relację między nimi.
Krok 6. Zrób kontrolę CKE
Ostatnie minuty przeznacz na kontrolę pięciu elementów: obecności obu stanowisk, poprawnego porównania, logicznej spójności, długości 60–90 wyrazów oraz zapisu językowego. Najpierw sprawdź treść, a dopiero później przecinki, ortografię i składnię. Jeśli w treści przyznano 0 punktów, punkt za poprawność nie jest przyznawany.
| Kryterium CKE | Liczba punktów | Etap pracy | Sposób samokontroli |
|---|---|---|---|
| A. Przedstawienie stanowiska każdego autora | 0–1 pkt w ramach treści | Po przeczytaniu obu tekstów zapisz jednym zdaniem, co każdy autor twierdzi na temat wskazany w poleceniu. Wybierz tylko informacje kluczowe. | Czy w notatce wyraźnie pojawia się stanowisko autora pierwszego i drugiego? Czy nie dopisujesz informacji spoza tekstów? |
| B. Zestawienie stanowisk obu autorów | 0–1 pkt w ramach treści | Porównaj stanowiska: wskaż podobieństwo, różnicę albo odmienne aspekty tego samego zagadnienia. | Czy używasz wyrażeń porównawczych, np. „obaj autorzy”, „natomiast”, „podobnie”, „odmiennie”? Czy porównanie dotyczy obu tekstów? |
| C. Spójność | 0–1 pkt w ramach treści | Ułóż wypowiedź w logicznej kolejności: temat, stanowisko pierwszego autora, stanowisko drugiego autora, porównanie i wniosek. | Czy zdania wynikają z siebie? Czy spójniki i zaimki jasno pokazują związki między informacjami? |
| D. Długość notatki — warunek oceniania treści: 60–90 wyrazów | warunek treści: 60–90 wyrazów | Redaguj zwięźle: usuń przykłady, powtórzenia i szczegóły, które nie służą porównaniu stanowisk. | Policz wyrazy. Zostaw margines bezpieczeństwa, np. około 70–80 wyrazów, zamiast celować w granicę. |
| Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna | 0–1 pkt | Wykonaj osobną korektę po zakończeniu redakcji treści. | Sprawdź zgodę gramatyczną, składnię, pisownię, przecinki i wielkie litery. Do 2 błędów daje 1 punkt; 3 lub więcej — 0 punktów. |
Łącznie notatka jest warta 4 punkty: 3 za treść i 1 za poprawność. Zgodnie z zasadami CKE długość 60–90 wyrazów jest warunkiem oceniania treści, a trzy lub więcej błędów językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych oznacza 0 punktów w kryterium poprawności. Tę kontrolę warto przeprowadzić także podczas przygotowań do matury pisemnej z polskiego na poziomie podstawowym, ponieważ porządek pracy ogranicza ryzyko pominięcia wymaganego elementu.
To zadanie egzaminacyjne nie wymaga specjalnych uprawnień ani nie jest pracą regulowaną; należy jednak opierać wnioski wyłącznie na treści podanych tekstów i nie dopisywać informacji, których w nich nie ma.
Więcej w tekście: test historycznoliteracki matura.
Powiązany temat: język w użyciu matura.
Najczęstsze pytania
Jak napisać notatkę syntetyzującą?
Najpierw przeanalizuj temat, następnie przeczytaj oba teksty i zaznacz informacje odpowiadające zagadnieniu. Zapisz stanowisko każdego autora, porównaj je, a potem ułóż spójny tekst liczący 60–90 wyrazów. Nie streszczaj tekstów osobno: pokaż relację między ich stanowiskami.
Ile słów powinna mieć notatka?
Notatka powinna liczyć od 60 do 90 wyrazów. Najbezpieczniej napisać około 70–80 wyrazów, aby zachować zapas na korektę i nie przekroczyć limitu określonego przez CKE.
Czy w notatce można cytować teksty?
Najbezpieczniej nie opierać notatki na dosłownych cytatach. CKE wymaga formułowania wypowiedzi własnymi słowami i wskazuje parafrazę, uogólnienie oraz synonimy. Zasadniczą treść należy przeformułować własnymi słowami.
Źródła
- Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025 — Centralna Komisja Egzaminacyjna, 2024/2025, s. 27–30 oraz przykładowe rozwiązania, s. 295–296
- Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego — Centralna Komisja Egzaminacyjna, 2022/2023, s. 24–25
