Najpraktyczniejsza ó u karta pracy łączy regułę wymiany „ó” na „o”, „e” lub „a”, ćwiczenia z zakończeniami, rozpoznawanie pisowni „u”, wyjątki oraz krótkie dyktando. Proponowany zestaw ma 20 zadań i maksymalnie 30 punktów, a odpowiedzi zawierają również krótkie uzasadnienia.
Kiedy piszemy „ó”, a kiedy „u”?
Podstawą karty jest rozróżnienie sytuacji, w których pisownię „ó” można uzasadnić wymianą na „o”, „e” albo „a”, od tych, w których trzeba zapamiętać formę i sprawdzić ją w słowniku. Pierwszy blok obejmuje 12 zadań i 19 punktów: wymianę wyrazów, pisownię „u” oraz rozpoznawanie poprawnych zapisów.
W zadaniach z wymianą uczeń nie powinien tylko podkreślić właściwej litery. Musi podać wyraz pokrewny, na przykład zestawić „stół” ze słowem „stoły” albo „wóz” ze słowem „wozy”. Takie uzasadnienie pokazuje, czy reguła została rzeczywiście zastosowana.
Zadania 1–4. Uzupełnij wybrane, wcześniej zweryfikowane formy i dopisz odpowiednie wyrazy pokrewne.
Zadania 5–8. Dobierz i zweryfikuj słownikowo przykłady do uzupełniania oraz pary poprawnych i błędnych zapisów.
Zadania 9–12. Dobierz i zweryfikuj słownikowo przykłady do uzupełniania oraz pary poprawnych i błędnych zapisów. Sama wymowa nie wystarcza do rozstrzygnięcia pisowni, dlatego odpowiedź powinna uwzględniać także budowę wyrazu i jego zapis słownikowy.
Dobrym uzupełnieniem tego zestawu są inne karty pracy język polski, zwłaszcza gdy ćwiczenia ortograficzne mają zostać połączone z czytaniem, odmianą lub krótką wypowiedzią pisemną.
Pisownia „ó” w zakończeniach
Osobna część obejmuje 4 zadania i 6 punktów. Dotyczy zakończeń „-ów”, „-ówka” i „-ówna”, a także wybranych form fleksyjnych. Nie należy jednak tworzyć zasady obejmującej wszystkie wyrazy, które brzmią podobnie. Każdą konkretną formę trzeba zweryfikować w słowniku.
Zadanie 13. Uzupełnij wcześniej wybrane i zweryfikowane wyrazy z zakończeniami -ów, -ówka i -ówna.
Zadanie 14. Połącz formy podstawowe z właściwymi formami odmienionymi. Uzasadnij wybór tam, gdzie pomaga odmiana, na przykład przez wskazanie innej formy tego samego wyrazu.
Zadanie 15. Popraw błędy w zdaniu zawierającym trzy zakończenia z „ó”. Przy każdej poprawce dopisz informację, czy uzasadnienie wynika z odmiany, zakończenia, czy sprawdzenia słownikowego.
Zadanie 16. Ułóż krótkie zdanie z dwiema poprawnymi formami zakończonymi na „-ów” lub „-ówka”. Przed zaakceptowaniem odpowiedzi sprawdź zapis w aktualnym słowniku ortograficznym. Pomocne może być także ćwiczenie odmiany, podobnie jak w materiale przypadki karta pracy.
Weryfikacja jest ważna, ponieważ podobne brzmienie nie stanowi samodzielnej reguły ortograficznej. WSJP PAN udostępnia wyszukiwarkę haseł oraz wyszukiwanie zaawansowane, więc można sprawdzać pojedyncze formy przed wydrukowaniem karty.
Wyjątki w pisowni „ó” i „u”
Cztery zadania i 6 punktów przeznaczono na wyjątki oraz trudne wyrazy. Wyjątek ortograficzny jest odstępstwem od ogólnej reguły, dlatego warto wydzielić go w karcie, zamiast sugerować uczniowi, że każdą pisownię da się uzasadnić wymianą.
Zadanie 17. Dobierz przykłady wyjątków i trudnych wyrazów, a następnie zweryfikuj je osobno w WSJP PAN lub PWN.
Zadanie 18. Dobierz przykłady wyjątków i trudnych wyrazów, a następnie zweryfikuj je osobno w WSJP PAN lub PWN.
Zadanie 19. Wyszukaj i popraw błędy w czterech wyrazach zapisanych w zdaniu. Nie wystarczy przepisać poprawnej wersji: przy formach należących do wyjątków trzeba zaznaczyć, że nie wynikają z ogólnej wymiany.
Zadanie 20. Napisz dwa zdania z wybranymi trudnymi wyrazami, a potem porównaj zapis z WSJP PAN albo słownikiem ortograficznym PWN. Takie ćwiczenie można rozszerzyć o rz ż karta pracy, zachowując ten sam schemat: wybór, korekta i uzasadnienie.
Karta pracy do druku — zadania
Gotowa karta powinna mieć miejsce na imię, datę i wynik. Zadania mogą być zamknięte, otwarte i tekstowe, a po części ćwiczeniowej należy umieścić klucz odpowiedzi. Poniższy układ porządkuje 20 zadań i maksymalnie 30 punktów.
| Reguła ortograficzna | Liczba zadań | Przykłady do opracowania | Wyjątki i uwagi | Maksymalne punkty |
|---|---|---|---|---|
| Wymiana ó na o, e lub a | 4 | dobór wyrazów pokrewnych; uzupełnianie par wyrazów | Uczeń powinien uzasadnić pisownię wyrazem pokrewnym, nie tylko zaznaczyć literę. | 7 |
| Zakończenia wyrazów z ó | 4 | ćwiczenia z zakończeniami -ów, -ówka, -ówna oraz wybranymi formami fleksyjnymi | Każdą formę należy zweryfikować w słowniku; nie tworzyć reguły obejmującej wszystkie wyrazy brzmiące podobnie. | 6 |
| Pisownia u | 4 | uzupełnianie wyrazów i zdań, rozpoznawanie wyrazów pisanych przez u | W zadaniach należy zaznaczyć, że sama wymowa nie wystarcza do rozstrzygnięcia pisowni. | 6 |
| Wyjątki i trudne wyrazy | 4 | sortowanie wyrazów według pisowni; wybór poprawnej formy; korekta błędów | Przykłady wyjątków powinny być sprawdzone osobno w WSJP PAN lub PWN. | 6 |
| Tekst utrwalający i odpowiedzi | 4 | krótkie dyktando, poprawa błędów, uzasadnienie dwóch odpowiedzi | Punktować osobno poprawność zapisu i uzasadnienie. | 5 |
| Razem | 20 | zadania zamknięte, otwarte i tekstowe | Karta zawiera część ćwiczeniową oraz klucz odpowiedzi. | 30 |
Punktacja jest propozycją redakcyjną dla jednej karty pracy. Przykłady wyrazów należy dobrać i zweryfikować w WSJP PAN lub słowniku ortograficznym PWN przed publikacją; nie należy uznawać podobnego brzmienia za samodzielną regułę ortograficzną.
Odpowiedzi
Klucz powinien obejmować wszystkie 20 zadań. Uzupełnij wybrane, wcześniej zweryfikowane formy i dopisz odpowiednie wyrazy pokrewne. Odpowiedź bez wyrazu pokrewnego nie pokazuje pełnego zastosowania reguły.
Dobierz i zweryfikuj słownikowo przykłady do uzupełniania oraz pary poprawnych i błędnych zapisów.
W zadaniach 13–16 odpowiedzi należy oceniać z uwzględnieniem zakończeń „-ów”, „-ówka” i „-ówna” oraz odmiany wybranych wyrazów. Jeżeli uczeń poda inną formę zdania, trzeba sprawdzić ją słownikowo, zamiast przyjmować ją wyłącznie na podstawie brzmienia.
Dobierz przykłady wyjątków i trudnych wyrazów, a następnie zweryfikuj je osobno w WSJP PAN lub PWN. W dyktandzie punktuje się osobno poprawność zapisu i uzasadnienie dwóch odpowiedzi. Materiał ma charakter edukacyjny; w razie wątpliwości dotyczących konkretnej formy należy sprawdzić aktualny słownik ortograficzny, ponieważ sama wymowa nie rozstrzyga pisowni.
Powiązany temat: ch h karta pracy.
Zobacz też: przecinki karta pracy.
Najczęstsze pytania
Kiedy piszemy „ó”, a kiedy „u”?
Karta powinna pokazywać sytuacje, w których można zastosować regułę wymiany, oraz wyrazy, których pisownię trzeba zapamiętać i sprawdzić w słowniku.
Czy ćwiczenia obejmują wyjątki?
Tak. Cztery zadania są przeznaczone na wyjątki i trudne wyrazy, a odpowiedzi powinny zawierać poprawne formy oraz informację, czy da się je uzasadnić regułą.
Ile punktów ma karta pracy?
W proponowanym układzie karta ma 20 zadań i maksymalnie 30 punktów.
Źródła
- Jak korzystać ze słownika? — Wielki słownik języka polskiego PAN, 2026, WSJP PAN
- ortograficzny — Wielki słownik języka polskiego PAN, 2018, WSJP PAN, hasło 71005
- wyjątek — Wielki słownik języka polskiego PAN, 2026, WSJP PAN, hasło 36125
