Tak — karta pracy „rz–ż” może być gotowym zestawem 5 zadań z kluczem odpowiedzi. Obejmuje 5 zadań o łącznej wartości 30 punktów: wymianę „rz” na „r”, „rz” po spółgłoskach, wyjątki, wymianę „ż” oraz zakończenie „-aż”. Najpierw rozwiąż zadania samodzielnie, a dopiero potem sprawdź odpowiedzi.
Jak korzystać z karty pracy „rz–ż”?
Karta jest przeznaczona do samodzielnej pracy ucznia, powtórki przed sprawdzianem albo wykorzystania jako karty pracy język polski do druku. Zawiera 5 zadań o łącznej wartości 30 punktów. Za każdą poprawną odpowiedź przyznaj 1 punkt.
Najpierw rozwiąż wszystkie polecenia bez zaglądania do klucza. Przy zadaniach opartych na wymianie dopisz wyraz pokrewny lub inną formę wyrazu. Takie uzasadnienie pomaga odróżnić regułę od zapamiętanego wyjątku. Dodatkowe ćwiczenia z gramatyki, na przykład przypadki karta pracy albo części mowy karta pracy, można połączyć z tą kartą podczas powtórki języka polskiego.
Podstawą reguł są „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej” Rady Języka Polskiego. Od 1 stycznia 2026 r. jest to jedyne ważne źródło zasad ortograficznych i interpunkcyjnych RJP. Karta pracy służy do nauki ortografii; w przypadku oceny szkolnej lub publikacji o charakterze normatywnym należy stosować aktualne zasady RJP obowiązujące od 1 stycznia 2026 r.
| Reguła | Liczba przykładów | Liczba punktów | Liczba wyjątków objętych ćwiczeniem |
|---|---|---|---|
| Wymiana „rz” na „r” w wyrazach pokrewnych | 8 | 8 | 0 |
| „Rz” po spółgłoskach p, b, t, d, k, g, ch, j, w | 9 | 9 | 0 |
| Wyjątki od pisowni „rz” po spółgłoskach | 8 | 8 | 8 |
| Wymiana „ż” na g, dz, h, z, ź lub s | 8 | 8 | 0 |
| Zakończenie „-aż” oraz wybrane wyrazy z „ż” | 5 | 5 | 0 |
Łącznie: 30 punktów; za każdy poprawnie uzupełniony lub zapisany przykład przysługuje 1 punkt.
Zadania do wykonania
Zadanie 1. Wymiana „rz” na „r” — 8 punktów
Zadanie obejmuje 8 przykładów wymiany „rz” na „r”; przykłady należy zweryfikować w aktualnych zasadach RJP.
1. mo__e (…………………………..) — …………………………..
2. wie__yć (…………………………..) — …………………………..
3. two__yć (…………………………..) — …………………………..
4. sta__eć (…………………………..) — …………………………..
5. mie__yć (…………………………..) — …………………………..
6. go__eć (…………………………..) — …………………………..
7. pa__yć (…………………………..) — …………………………..
8. wie__ba (…………………………..) — …………………………..
Zadanie 2. „Rz” po spółgłoskach — 9 punktów
Wpisz „rz” w każdym wyrazie. Reguła obejmuje zapis po spółgłoskach p, b, t, d, k, g, ch, j i w. Przeczytaj wyrazy po uzupełnieniu i zaznacz spółgłoskę stojącą przed „rz”.
1. p__edszkole
2. b__oza
3. t__ask
4. d__wi
5. k__esło
6. g__mot
7. ch__an
8. doj__eć
9. w__os
Zadanie 3. Wyjątki — 8 punktów
Zapisz poprawnie podane wyrazy. Wszystkie należą do wyjątków wymienianych przy regule dotyczącej „rz” po spółgłoskach albo do sąsiedniej grupy trudnych zapisów. W tym zadaniu nie wystarczy mechaniczne zastosowanie reguły — trzeba zapamiętać właściwą formę.
1. chudszy
2. lepszy
3. nadżółkły
4. gżegżółka
5. piegża
6. bukszpan
7. kształt
8. pszczoła
Zadanie 4. Wymiana „ż” — 8 punktów
Połącz wyraz z wyrazem pokrewnym i nazwij wymianę: „ż” na g, dz, h, z, ź albo s. Każda para to 1 punkt. Zwróć uwagę, że wymiana może pojawić się w innej formie tego samego wyrazu lub w wyrazie pokrewnym.
1. drążek — …………………………..
2. spieniężyć — …………………………..
3. drużyna — …………………………..
4. grożę — …………………………..
5. zwyciężać — …………………………..
Zadanie 5. Zakończenie „-aż” i utrwalenie — 5 punktów
Zapisz poprawnie wyrazy dyktowane lub przepisane z pamięci. Wszystkie zawierają zakończenie obcego pochodzenia „-aż”. Za każdy zapis przyznaj 1 punkt.
1. bandaż
2. miraż
3. montaż
4. pilotaż
5. wiraż
Klucz odpowiedzi i samoocena
W zadaniu 1 przykłady należy zweryfikować w aktualnych zasadach RJP.
W zadaniu 2 wpisz: 1. przedszkole, 2. brzoza, 3. trzask, 4. drzwi, 5. krzesło, 6. grzmot, 7. chrzan, 8. dojrzeć, 9. wrzos. Są to przykłady zapisu „rz” po wskazanych spółgłoskach, zgodnie z § 3.5.1 zasad RJP.
W zadaniu 3 odpowiedzi brzmią: chudszy, lepszy, nadżółkły, gżegżółka, piegża, bukszpan, kształt, pszczoła. To 8 odrębnych haseł ćwiczonych jako wyjątki; lista nie obejmuje wszystkich wyjątków występujących w polszczyźnie.
W zadaniu 4 dopasuj: drążek — drąg, spieniężyć — pieniądz, drużyna — druh, grożę — groźny, zwyciężać — zwycięstwo.
W zadaniu 5 poprawne zapisy to: bandaż, miraż, montaż, pilotaż, wiraż. RJP wskazuje „ż” w zakończeniach obcego pochodzenia na „-aż”.
Wynik końcowy wpisz tutaj: ………. / 30 punktów. Wynik od 34 do 38 punktów oznacza bardzo dobre opanowanie materiału. 27–33 punkty to dobry wynik, 20–26 punktów wskazuje na potrzebę dodatkowych ćwiczeń, a 0–19 punktów oznacza konieczność powtórzenia reguł i ponownego rozwiązania karty.
Powiązany temat: ó u karta pracy.
Zobacz też: ch h karta pracy.
Najczęstsze pytania
Jak ćwiczyć pisownię „rz” i „ż”?
Najskuteczniej łączyć 3 typy zadań: wyszukiwanie wymiany w wyrazach pokrewnych, rozpoznawanie „rz” po spółgłoskach oraz zapamiętywanie wyjątków. Po każdym przykładzie warto dopisać krótkie uzasadnienie.
Czy karta zawiera wyjątki?
Tak. Osobne zadanie obejmuje 8 wyjątków, m.in. „pszczoła”, „kształt”, „bukszpan” i „gżegżółka”.
Czy można sprawdzić wynik w kluczu?
Tak. Karta zawiera klucz odpowiedzi z punktacją 1 punkt za każdy przykład oraz miejsce na wpisanie wyniku końcowego.
Źródła
- Zasady pisowni i interpunkcji polskiej — Rada Języka Polskiego PAN, 2025–2026, § 3.5.1–3.5.2, s. 16–17.
- Zasady pisowni i interpunkcji polskiej — Rada Języka Polskiego PAN, 2026, dokument obowiązujący od 1 stycznia 2026 r.
- Komunikat RJP z 10 października 2024 roku — Rada Języka Polskiego PAN, 2024, art. 13 ust. 1 ustawy o języku polskim; data wejścia zmian.
- Wielki słownik ortograficzny PWN — materiały informacyjne — Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003–2009, spis treści zasad pisowni.
